Upadłość konsumencka – kto może złożyć wniosek? Które długi można umorzyć i co dzieje się z komornikiem?

Autorka: Anna Grudzień Kurpiewska

Upadłość konsumencka może prowadzić do umorzenia kredytów, pożyczek i innych zobowiązań, których nie jesteś w stanie spłacić. Nie obejmuje jednak wszystkich długów. Samo ogłoszenie upadłości rozpoczyna postępowanie, ale nie oznacza jeszcze oddłużenia.

Przed złożeniem wniosku warto ustalić, które zobowiązania mogą zostać umorzone, co stanie się z Twoim majątkiem i jaka część dochodów pozostanie na utrzymanie.

Kto może skorzystać z upadłości konsumenckiej?

Podstawą jest niewypłacalność, czyli utrata zdolności regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Sam fakt posiadania długów nie wystarcza.

Praca na etacie, emerytura czy brak zatrudnienia nie wykluczają upadłości konsumenckiej. Samo pełnienie funkcji prezesa spółki z o.o. również nie przekreśla tej możliwości. Prowadzenie działalności gospodarczej lub status wspólnika niektórych spółek wymagają natomiast sprawdzenia, który tryb postępowania będzie właściwy. Prawo upadłościowe, art. 5, 11 i 491¹.

Jakie długi można umorzyć?

Oddłużenie może obejmować między innymi:

  • kredyty bankowe, pożyczki i zadłużenie na kartach kredytowych;
  • zaległe rachunki za media i usługi;
  • zobowiązania z zakończonej działalności gospodarczej;
  • zaległości podatkowe i składki ZUS.

Co do zasady chodzi o zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości. To, że wierzycielem jest urząd skarbowy albo ZUS, samo w sobie nie wyklucza umorzenia. Znaczenie ma charakter konkretnej należności i to, czy obejmuje ją ustawowy wyjątek. Prawo upadłościowe, art. 491²¹.

Które zobowiązania pozostają?

Umorzeniu nie podlegają między innymi alimenty, sądowe kary grzywny oraz określone w ustawie obowiązki naprawienia szkody, zadośćuczynienia i nawiązki. Wyłączone są także wskazane w przepisach renty odszkodowawcze, np. związane z wywołaniem choroby lub niezdolności do pracy.

Nie należy jednak przyjmować, że każde odszkodowanie lub każda należność związana ze sprawą karną automatycznie pozostaje do zapłaty. Trzeba sprawdzić podstawę zobowiązania i treść orzeczenia.

Umorzenie nie obejmuje również długu, który został umyślnie zatajony, jeżeli wierzyciel nie uczestniczył w postępowaniu. Dlatego we wniosku trzeba rzetelnie ujawnić zadłużenie. Pełny katalog wyłączeń — art. 491²¹ ust. 2.

Co z długiem wobec funduszu alimentacyjnego?

Alimenty należne dziecku i obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego to odrębne zobowiązania.

W wyroku z 15 listopada 2022 r. WSA w Rzeszowie uznał, że należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu mogą zostać objęte umorzeniem w upadłości. Sąd nakazał jednak wyjaśnić, czy dług nie został umyślnie zatajony i czy wierzyciel uczestniczył w postępowaniu. Wyrok II SA/Rz 834/22.

Nie ma więc podstaw do kategorycznego stwierdzenia, że zadłużenia wobec funduszu nigdy nie można umorzyć. W konkretnej sprawie trzeba zbadać rodzaj należności i zakres oddłużenia.

Jak wygląda droga od ogłoszenia upadłości do umorzenia długów?

W typowym postępowaniu można wyróżnić trzy etapy:

  1. Ogłoszenie upadłości i działania syndyka. Syndyk ustala majątek, dochody i wierzycieli. Majątek podlegający sprzedaży oraz odpowiednia część dochodów służą pokryciu kosztów postępowania i zaspokojeniu wierzycieli.
  2. Ustalenie planu spłaty. Sąd określa, komu, ile i przez jaki czas należy płacić. Uwzględnia możliwości zarobkowe oraz niezbędne koszty utrzymania dłużnika i jego rodziny, w tym mieszkania.
  3. Umorzenie pozostałych zobowiązań. Po wykonaniu obowiązków wynikających z planu sąd orzeka o umorzeniu niespłaconych długów objętych oddłużeniem.

Jeżeli sytuacja osobista wskazuje na trwałą niezdolność do jakichkolwiek spłat, możliwe jest umorzenie bez planu spłaty. Przy niezdolności, która nie jest trwała, przepisy przewidują umorzenie warunkowe. Sam brak oszczędności nie przesądza o zastosowaniu któregoś z tych rozwiązań. Prawo upadłościowe, art. 491¹⁴–491¹⁶ i 491²¹.

Czy upadłość zatrzymuje komornika?

Z dniem ogłoszenia upadłości egzekucja skierowana do majątku wchodzącego do masy upadłości zostaje zawieszona. Po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości zostaje umorzona. Samo złożenie wniosku nie wywołuje automatycznie tego skutku.

Nie oznacza to jednak końca potrąceń z wynagrodzenia. Część dochodów może nadal trafiać do masy upadłości, którą zarządza syndyk. Prawo upadłościowe, art. 63 i 146.

Czy można zachować więcej pieniędzy na utrzymanie?

Przepisy chronią część dochodów przed przeznaczeniem ich na postępowanie. W uzasadnionych sytuacjach można również wystąpić o pozostawienie większej kwoty, wskazując szczególne potrzeby, np. koszty leczenia lub mieszkania.

Wniosek wymaga uzasadnienia i udokumentowania wydatków. Potrącenia w upadłości nie muszą więc odpowiadać wcześniejszym potrąceniom komorniczym. Prawo upadłościowe, art. 63 ust. 1a–1c.

Czy brak majątku uniemożliwia upadłość?

Nie. Brak mieszkania, samochodu czy oszczędności sam w sobie nie zamyka drogi do upadłości konsumenckiej. Gdy majątek nie wystarcza na koszty postępowania, przepisy przewidują ich tymczasowe pokrycie przez Skarb Państwa.

Nie daje to jednak gwarancji szybkiego zakończenia sprawy ani umorzenia bez spłat. Sąd nadal ocenia sytuację dłużnika, w tym jego możliwości zarobkowe. Prawo upadłościowe, art. 491⁷ i 491¹⁵–491¹⁶.

Sprawdź, co upadłość oznacza w Twojej sytuacji

Podczas konsultacji w naszej kancelarii przeanalizujemy, które zobowiązania mogą podlegać umorzeniu, jakie długi pozostaną oraz jak postępowanie może wpłynąć na Twój majątek i miesięczny budżet.

Umów konsultację, aby ocenić, czy upadłość konsumencka jest właściwym rozwiązaniem w Twojej sprawie. Zobacz video-zapis z live’a który jest esencją tego artykułu:

@agk_restrukturyzacje Kto może złożyć wniosek o upadłość konsumencką? Kto może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej?
Jakie długi można umorzyć w upadłości konsumenckiej?
Czy upadłość konsumencka zatrzymuje komornika? #upadłośćkonsumencka #upadlosckonsumencka ♬ oryginalny dźwięk – agk_restrukturyzacje_upadlosci

Doprecyzowanie prawne do nagrania

Wypowiedź o nieumarzalności zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego wymaga korekty: należności te trzeba odróżnić od alimentów należnych osobie uprawnionej, co wyjaśnia przywołany wyżej wyrok. Także należności związane ze sprawami karnymi wymagają oceny według ustawowego katalogu wyłączeń. Brak majątku nie gwarantuje szybkiego oddłużenia, a wysokość potrąceń w upadłości może różnić się od potrąceń komorniczych.

Materiał ma charakter informacyjny. Ocena konkretnej sprawy wymaga analizy jej okoliczności i dokumentów.